అడ్వాన్స్ టిప్ ఇవ్వొద్దు..!
ఓలా, ఉబర్, ర్యాపిడోలో ‘అడ్వాన్స్ టిప్’ ఎందుకు? ప్రయాణికులపై అదనపు భారం.. కేంద్రం కీలక ఆదేశాలు
న్యూఢిల్లీ: ఓలా, ఉబర్, ర్యాపిడో వంటి యాప్ ఆధారిత క్యాబ్, బైక్ టాక్సీ సేవల్లో ప్రయాణికులకు ఎదురవుతున్న అదనపు చార్జీలపై కేంద్ర ప్రభుత్వం దృష్టి సారించింది. ముఖ్యంగా రైడ్ ప్రారంభం కాకముందే ‘టిప్’ పేరుతో అదనంగా డబ్బులు చెల్లించేలా ప్రయాణికులను ప్రోత్సహించే విధానంపై కేంద్ర వినియోగదారుల వ్యవహారాల శాఖ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసింది.
ఇదే వ్యవహారంలో ర్యాపిడో ఆపరేటర్ రోప్పెన్ ట్రాన్స్పోర్టేషన్ సర్వీసెస్పై సెంట్రల్ కన్స్యూమర్ ప్రొటెక్షన్ అథారిటీ (CCPA) రూ.10 లక్షల జరిమానా విధించింది. ప్రయాణికులను ఎక్కువ మొత్తాన్ని చెల్లించేలా ప్రేరేపించే విధంగా యాప్ ఇంటర్ఫేస్ను రూపొందించడాన్ని కూడా CCPA తప్పుబట్టింది.
అసలు ‘అడ్వాన్స్ టిప్’ అంటే ఏమిటి?
సాధారణంగా టిప్ అంటే సేవ అందించిన తర్వాత కస్టమర్ తన ఇష్టప్రకారం ఇచ్చే అదనపు మొత్తం. కానీ ర్యాపిడో విషయంలో రైడ్ ఇంకా కన్ఫర్మ్ కాకముందే ఎక్కువ మొత్తాన్ని చెల్లించేలా కొన్ని ప్రాంప్ట్లు కనిపించాయని CCPA పేర్కొంది.
ఉదాహరణకు.. యాప్లో “ఎక్కువ ధర పెడితే రైడ్ దొరికే అవకాశం ఎక్కువ”, లేదా డ్రైవర్/కెప్టెన్ ఆ ధరను అంగీకరించడం లేదని చెబుతూ రూ.10, రూ.20, రూ.30 అదనంగా చెల్లించాలని సూచించే సందేశాలు కనిపించాయని అధికార సంస్థ తెలిపింది.
ఇలాంటి విధానాన్ని CCPA “Confirm Shaming” అనే డార్క్ ప్యాటర్న్గా పేర్కొంది. అంటే.. ప్రయాణికుడు అదనపు డబ్బు చెల్లించకపోతే తనకు రైడ్ దొరకదేమో అనే ఒత్తిడి కలిగించే విధంగా ఇంటర్ఫేస్ పనిచేస్తుందని అథారిటీ అభిప్రాయపడింది.
మరి ప్రయాణానికి ముందే ఇంత చార్జీ ఎందుకు?
క్యాబ్ యాప్లో రైడ్ బుక్ చేసే సమయంలో చూపించే ఫేర్లో ఇప్పటికే దూరం, సమయం, ట్రాఫిక్, టోల్ తదితర అంశాలు పరిగణనలోకి తీసుకుంటున్నామని CCPA పేర్కొంది.
అలాంటి పరిస్థితుల్లో రైడ్ ప్రారంభం కాకముందే అదే ప్రయాణానికి మరో మొత్తాన్ని “టిప్” పేరుతో చెల్లించమని సూచించడంపై అథారిటీ ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది.
ఇదే ప్రయాణికుల్లో ప్రధానంగా గందరగోళానికి కారణమవుతోంది.
రైలులో ఎంత దూరం ప్రయాణిస్తామో ముందే టికెట్ తీసుకుంటాం. బస్సులోనూ గమ్యస్థానాన్ని బట్టి ఛార్జీ చెల్లిస్తాం. మరి క్యాబ్లో రైడ్ బుక్ చేసేటప్పుడు యాప్ చూపించే ధర సరిపోదా? అదనంగా ముందే టిప్ ఎందుకు? అన్న ప్రశ్నలు వినిపిస్తున్నాయి.
ట్రాఫిక్, వర్షం.. ధరలు ఎందుకు పెరుగుతాయి?
క్యాబ్ అగ్రిగేటర్లలో ధరలు డిమాండ్, సమయం, వాహనాల లభ్యత వంటి అంశాల ఆధారంగా మారవచ్చు. రద్దీ సమయాలు, భారీ వర్షం, ఎక్కువ డిమాండ్ ఉన్న ప్రాంతాలు వంటి పరిస్థితుల్లో ప్రయాణికులకు కనిపించే ఫేర్ పెరగడం సాధ్యమే.
దీనినే సాధారణంగా డైనమిక్ ప్రైసింగ్గా పిలుస్తారు.
అయితే డైనమిక్ ప్రైసింగ్ పేరుతో వినియోగదారుడిని అదనంగా చెల్లించేలా తప్పుదోవ పట్టించే విధానాలు ఉంటే వాటిపై వినియోగదారుల చట్టాల కింద చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంది. ప్రస్తుతం CCPA ఈ అంశంపైనే విస్తృతంగా పరిశీలన చేస్తోంది.
ర్యాపిడోపై రూ.10 లక్షల ఫైన్ ఎందుకు?
ర్యాపిడోపై జరిమానాకు కేవలం “టిప్” ఒక్కటే కారణం కాదు.
CCPA ప్రకారం ర్యాపిడో యాప్లో:
- రైడ్ కన్ఫర్మ్ కాకముందే ఎక్కువ చెల్లించేలా ప్రాంప్ట్లు
- “ఎక్కువ ధర.. ఎక్కువ అవకాశం” అనే సూచనలు
- ‘Set your price’ ఆప్షన్లో రంగుల ద్వారా ఎక్కువ ధర వైపు వినియోగదారుడిని ప్రేరేపించడం
- misleading advertisements
- unfair trade practices
- unfair contract
- dark patterns
వంటి అంశాలు గుర్తించినట్లు తెలిపింది.
‘Set your price’ స్లైడర్లో ధర పెంచితే ఆకర్షణీయమైన రంగు, తగ్గిస్తే హెచ్చరికను సూచించే రంగులు కనిపించడం కూడా వినియోగదారుడి నిర్ణయాన్ని ప్రభావితం చేసే **“Interface Interference”**గా CCPA పేర్కొంది.
“ఎక్కువ టిప్ ఇస్తే రైడ్ త్వరగా వస్తుంది” అనేది నిజమేనా?
ఇక్కడే మరో కీలక విషయం ఉంది.
ర్యాపిడో నుంచి అదనపు మొత్తం చెల్లిస్తే రైడ్ కన్ఫర్మ్ అయ్యే అవకాశం నిజంగా పెరుగుతుందని నిరూపించే డేటాను అథారిటీ ముందు కంపెనీ సమర్పించలేదని CCPA పేర్కొంది.
అందువల్ల అలాంటి సూచన ప్రయాణికుడిలో తప్పుదారి పట్టించే అభిప్రాయాన్ని కలిగించవచ్చని అథారిటీ అభిప్రాయపడింది.
ర్యాపిడో మాత్రం టిప్ స్వచ్ఛందమని, డ్రైవర్-రైడర్ మధ్య రియల్టైమ్ నెగోషియేషన్లా ఈ విధానం పనిచేస్తుందని వాదించినట్లు అధికారిక ఉత్తర్వుల్లో నమోదైంది. అయితే CCPA ఆ వాదనను అంగీకరించలేదు.
టిప్పై కేంద్రం రూల్ ఏంటి?
ఇక్కడ ప్రయాణికులకు ముఖ్యమైన విషయం ఉంది.
Motor Vehicle Aggregator Guidelines, 2025 ప్రకారం టిప్ ఒక స్వచ్ఛంద చెల్లింపుగా ఉండాలి. రైడ్ పూర్తయ్యే తర్వాతే టిప్ ఆప్షన్ అందుబాటులో ఉండాలి; బుకింగ్ సమయంలో లేదా ప్రయాణం జరుగుతున్నప్పుడు టిప్ చెల్లించేలా చేయకూడదని CCPA పేర్కొంది.
అంటే.. రైడ్ మొదలయ్యే ముందే “టిప్ ఇస్తే రైడ్ త్వరగా వస్తుంది” అనే తరహా వ్యవస్థపై కేంద్రం అభ్యంతరం వ్యక్తం చేస్తోంది.
మరి ఓలా, ఉబర్పై చర్య లేదా?
ఇప్పటివరకు ర్యాపిడోపై ₹10 లక్షల జరిమానా విధించబడింది. అదే సమయంలో ఓలా, ఉబర్ సహా ఇతర అగ్రిగేటర్లపై కూడా CCPA పరిశీలన కొనసాగుతోంది.
CCPA ఇప్పటికే ఓలా, ఉబర్, ర్యాపిడో, నమ్మ యాత్రి వంటి ప్లాట్ఫామ్లకు సంబంధించి డార్క్ ప్యాటర్న్స్, అడ్వాన్స్ టిప్పింగ్ అంశాలపై పరిశీలన చేపట్టినట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం వెల్లడించింది. ఓలా, ఉబర్పై పరిశీలన ఇంకా కొనసాగుతోందని తెలిపింది.
మరి అగ్రిగేటర్లు టిప్ పేరుతో కమిషన్ తీసుకుంటున్నారా?
ఇది ప్రస్తుతం స్పష్టంగా నిర్ధారించబడిన విషయం కాదు.
“టిప్లో అగ్రిగేటర్ కమిషన్ తీసుకుంటోంది” అని చెప్పడానికి కేంద్రం విడుదల చేసిన తాజా సమాచారం ఆధారం ఇవ్వడం లేదు.
కాబట్టి ఈ విషయంలో ఊహాగానాలను వాస్తవాలుగా చెప్పడం సరికాదు. అసలు టిప్లో ఎంత మొత్తం డ్రైవర్కు వెళ్తుంది? ప్లాట్ఫామ్కు ఏదైనా భాగం వెళ్తుందా? వంటి వివరాలు కంపెనీల చెల్లింపు నిబంధనలు, అధికారిక రికార్డుల ఆధారంగా మాత్రమే నిర్ధారించాలి.
ఇక ఈ విధానం మారుతుందా?
కేంద్రం ఇప్పటికే అడ్వాన్స్ టిప్పింగ్ను నిలిపివేయాలని అగ్రిగేటర్లను ఆదేశించింది. ర్యాపిడోపై జరిమానా కూడా విధించింది. రైడ్ పూర్తైన తర్వాత మాత్రమే స్వచ్ఛంద టిప్ ఇవ్వడానికి అవకాశం ఉండేలా నిబంధనలు అమలు చేయాలని CCPA స్పష్టం చేసింది.
అందువల్ల ఇక ముందు ప్రయాణికుడికి కనిపించే ఫేర్ విషయంలో అసలు రైడ్ ఛార్జీ ఎంత? అదనపు చెల్లింపు ఎందుకు? టిప్ నిజంగా స్వచ్ఛందమేనా? అనే అంశాల్లో మరింత పారదర్శకత రావాల్సిన అవసరం ఉంది.
ప్రయాణికుడు రైడ్ బుక్ చేసే సమయంలోనే తాను చెల్లించాల్సిన మొత్తం స్పష్టంగా తెలుసుకోవాలి. టిప్ అయితే సేవ పూర్తైన తర్వాత తన ఇష్టప్రకారం ఇవ్వాలి. ఇదే అంశంపై కేంద్ర వినియోగదారుల వ్యవహారాల శాఖ, CCPA ఇప్పుడు అగ్రిగేటర్లను ప్రశ్నిస్తోంది.
