25 వైఫల్యాలు..!

25 ఏళ్ల మోదీ ప్రస్థానంలో 25 ఎదురుదెబ్బలు.. వెనక్కి తగ్గిన నిర్ణయాలు ఇవే!

2001 అక్టోబర్ 7న గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన నరేంద్ర మోదీ.. 2014లో ప్రధానమంత్రిగా ఢిల్లీకి వచ్చారు. 2026 అక్టోబర్ 7తో ఆయన ప్రజా జీవితంలో 25 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయి. ఈ 25 ఏళ్ల ప్రయాణంలో ఎన్నికల విజయాలు, రాజకీయ ఆధిపత్యం మాత్రమే కాదు.. కొన్ని నిర్ణయాలు తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నాయి. మరికొన్ని సందర్భాల్లో ప్రభుత్వం వెనక్కి తగ్గాల్సి వచ్చింది.

అయితే ఒక విషయం స్పష్టంగా చెప్పాలి: కిందివన్నీ “మోదీ విఫలమయ్యారు” అని నిర్ధారించే జాబితా కాదు. కొన్ని ఎన్నికల పరాజయాలు, కొన్ని పాలసీ ఎదురుదెబ్బలు, కొన్ని వివాదాలు, మరికొన్ని రాజకీయంగా వెనక్కి తగ్గిన సందర్భాలు.

1. 2002 గుజరాత్ అల్లర్లు

గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న సమయంలో 2002 అల్లర్లు మోదీ రాజకీయ జీవితంపై చెరిగిపోని ముద్ర వేశాయి. భారీ ప్రాణనష్టం, దేశవ్యాప్తంగా విమర్శలు, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రతికూల ప్రచారం ఎదురైంది. 25 ఏళ్ల ప్రయాణంలో ఇది ఆయన ఎదుర్కొన్న తొలి అతిపెద్ద సంక్షోభాల్లో ఒకటి.

2. గుజరాత్ భూసేకరణ వివాదం

పారిశ్రామిక ప్రాజెక్టుల కోసం భూముల సేకరణ విషయంలో తీవ్ర వ్యతిరేకత వచ్చింది. భూసేకరణ ఆర్డినెన్స్‌ను మళ్లీ జారీ చేయాలన్న ప్రయత్నం చివరకు విరమించుకోవాల్సి వచ్చింది. ఇది మోదీ ప్రభుత్వం పెద్ద విధానపరమైన వెనుకడుగుగా నిలిచింది.

3. 2015 ఢిల్లీ–బిహార్ రాజకీయ ఎదురుదెబ్బ

2014 లోక్‌సభ విజయంతో మోదీ ప్రభంజనం కొనసాగుతుందని భావించిన సమయంలో ఢిల్లీ, ముఖ్యంగా బిహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు BJPకి గట్టి షాక్ ఇచ్చాయి. రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో మోదీ ప్రభావానికి పరిమితులు ఉన్నాయనే చర్చ మొదలైంది.

4. భూసేకరణ చట్ట సవరణ వెనక్కి

2015లో కేంద్రం తీసుకొచ్చిన భూసేకరణ మార్పులకు రైతులు, ప్రతిపక్షాల నుంచి తీవ్ర వ్యతిరేకత వచ్చింది. చివరకు ఆర్డినెన్స్‌ను కొనసాగించకుండా ప్రభుత్వం వెనక్కి తగ్గింది.

5. నోట్ల రద్దు

2016 నవంబర్ 8న ₹500, ₹1,000 నోట్లను రద్దు చేయడం మోదీ ప్రభుత్వంలో అత్యంత సంచలన నిర్ణయం. నల్లధనం, నకిలీ కరెన్సీ, ఉగ్రవాద నిధులను అరికట్టడమే లక్ష్యంగా చెప్పినా.. నగదు కొరత, బ్యాంకుల ముందు భారీ క్యూలు, చిన్న వ్యాపారాలపై ప్రభావం వంటి సమస్యలు తీవ్ర విమర్శలకు దారితీశాయి.

6. GST అమలులో ప్రారంభ గందరగోళం

GSTని దేశవ్యాప్తంగా ఒకే పన్ను వ్యవస్థగా తీసుకురావడం పెద్ద సంస్కరణ. కానీ ప్రారంభ దశలో పోర్టల్ సమస్యలు, రిటర్నుల సంక్లిష్టత, చిన్న వ్యాపారుల ఇబ్బందులు ప్రభుత్వానికి విమర్శలు తెచ్చాయి. తర్వాత వ్యవస్థలో అనేక మార్పులు చేయాల్సి వచ్చింది.

7. నిరుద్యోగం ప్రధాన రాజకీయ సమస్యగా మారడం

మోదీ పాలనలో మౌలిక సదుపాయాలు, పెట్టుబడులు పెరిగినా.. కోట్లాది యువతకు సరిపడా ఉద్యోగాలు సృష్టించలేకపోయారన్న విమర్శ కొనసాగింది. 2024 ఎన్నికల్లో కూడా ఉద్యోగాలు ప్రధాన అంశాల్లో ఒకటిగా నిలిచాయి. Reuters విశ్లేషణ కూడా ఉద్యోగాల కల్పనను మోదీ ప్రభుత్వ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఒక బలహీన అంశంగా పేర్కొంది.

8. రైతుల ఆదాయం రెట్టింపు హామీ

2022 నాటికి రైతుల ఆదాయం రెట్టింపు చేస్తామని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. కానీ ఆ లక్ష్యం పూర్తిగా సాధించలేదని విమర్శలు వచ్చాయి. ప్రభుత్వ పథకాల ద్వారా రైతుల ఆదాయం పెంచేందుకు చర్యలు తీసుకున్నామని ప్రభుత్వం చెబుతున్నప్పటికీ, హామీపై రాజకీయ చర్చ కొనసాగింది.

9. మూడు వ్యవసాయ చట్టాలు

ఇది మోదీ ప్రభుత్వానికి అత్యంత పెద్ద రాజకీయ ఎదురుదెబ్బల్లో ఒకటి. 2020లో మూడు వ్యవసాయ చట్టాలు తీసుకొచ్చారు. కానీ పంజాబ్, హర్యానా సహా అనేక ప్రాంతాల రైతులు ఢిల్లీ సరిహద్దుల్లో ఏడాదికి పైగా ఆందోళన చేశారు.

10. వ్యవసాయ చట్టాల రద్దు

2021 నవంబర్‌లో మోదీ స్వయంగా మూడు వ్యవసాయ చట్టాలను రద్దు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. అంటే.. ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన కీలక సంస్కరణను భారీ ఆందోళన తర్వాత వెనక్కి తీసుకున్న అరుదైన ఉదాహరణ.

11. CAAపై దేశవ్యాప్త నిరసనలు

2019లో పౌరసత్వ సవరణ చట్టం తీసుకొచ్చిన తర్వాత దేశంలోని పలు ప్రాంతాల్లో భారీ నిరసనలు జరిగాయి. ముఖ్యంగా ఢిల్లీలో షాహీన్‌బాగ్ నిరసన అంతర్జాతీయంగా కూడా చర్చకు వచ్చింది. CAA అమలుపై ప్రభుత్వం అనేక సంవత్సరాలు వివరణలు, నియమాలపై ప్రక్రియ కొనసాగించాల్సి వచ్చింది.

12. NRCపై భయం

CAAతో పాటు NRC అంశం కూడా దేశవ్యాప్తంగా ఆందోళనలకు కారణమైంది. ప్రభుత్వం వివిధ సందర్భాల్లో వివరణలు ఇచ్చినా.. ఈ అంశం ముస్లిం వర్గాల్లో, ప్రతిపక్షాల్లో తీవ్ర భయాందోళనలకు దారితీసింది.

13. మణిపూర్ సంక్షోభం

2023లో మణిపూర్‌లో హింస చెలరేగడం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి తీవ్రమైన రాజకీయ సవాలుగా మారింది. హింసను అదుపు చేయడంలో కేంద్రం వైఖరిపై ప్రతిపక్షాలు తీవ్ర విమర్శలు చేశాయి. ఇది మోదీ మూడో దశ పాలనలోకి వెళ్లే ముందు ఎదురైన ముఖ్యమైన రాజకీయ బలహీనతల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.

14. కోవిడ్ రెండో దశ, ఆక్సిజన్ సంక్షోభం

2021లో రెండో కరోనా వేవ్ సమయంలో దేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ఆసుపత్రుల్లో బెడ్లు, ఆక్సిజన్, మందుల కొరత తీవ్రంగా కనిపించింది. ప్రభుత్వ కరోనా నిర్వహణపై భారీ విమర్శలు వచ్చాయి.

15. గంగలో మృతదేహాల ఘటన

కరోనా రెండో వేవ్ సమయంలో గంగానదిలో మృతదేహాలు కనిపించడం అంతర్జాతీయంగా కూడా వార్త అయింది. ఇది దేశ ఆరోగ్య వ్యవస్థపై తీవ్రమైన ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది.

16. వలస కార్మికుల సంక్షోభం

2020 లాక్‌డౌన్ సమయంలో లక్షలాది వలస కార్మికులు స్వస్థలాలకు వెళ్లేందుకు రోడ్లపైకి రావడం ప్రభుత్వానికి భారీ మానవతా, పరిపాలనా సవాలుగా మారింది. అకస్మాత్తుగా విధించిన లాక్‌డౌన్‌పై విమర్శలు వచ్చాయి.

17. 2021 బెంగాల్ ఎన్నికల ఎదురుదెబ్బ

BJP భారీ ప్రచారం చేసినప్పటికీ పశ్చిమ బెంగాల్‌లో మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలోని TMCని అధికారంలో నుంచి తొలగించలేకపోయింది. మోదీ–షా జోడీకి ఇది ముఖ్యమైన రాష్ట్రస్థాయి రాజకీయ ఎదురుదెబ్బగా నిలిచింది.

18. కర్ణాటకలో 2018–19 రాజకీయ ప్రయోగం

2018లో హంగ్ అసెంబ్లీ తర్వాత BJP ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసినప్పటికీ అది ఎక్కువ కాలం నిలవలేదు. అయితే 2019లో BJP మళ్లీ అధికారంలోకి వచ్చింది. కాబట్టి దీనిని పూర్తి పరాజయం కంటే రాజకీయ అస్థిరతగా చూడాలి.

19. హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో పరాజయం

2022లో హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో BJP అధికారాన్ని నిలబెట్టుకోలేకపోయింది. రాష్ట్రాల్లో వరుసగా అధికారంలోకి వస్తున్న BJPకి ఇది మరో ఎదురుదెబ్బ.

20. కర్ణాటక 2023 ఓటమి

కర్ణాటకలో BJP అధికారాన్ని కోల్పోయి కాంగ్రెస్ ఘన విజయం సాధించడం 2024 లోక్‌సభకు ముందు మోదీ నాయకత్వానికి ముఖ్యమైన రాజకీయ హెచ్చరికగా మారింది.

21. 2024 లోక్‌సభలో BJP మెజారిటీ కోల్పోవడం

ఇది మోదీ రాజకీయ ప్రయాణంలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఎన్నికల ఎదురుదెబ్బల్లో ఒకటి. 2014, 2019లో సొంత మెజారిటీ సాధించిన BJP.. 2024లో 272 మార్కును దాటలేకపోయింది. మోదీ మూడోసారి ప్రధానమంత్రి అయినప్పటికీ NDA భాగస్వాములపై ఆధారపడాల్సి వచ్చింది. Reuters దీన్ని మోదీకి అరుదైన ఎన్నికల ఎదురుదెబ్బగా పేర్కొంది.

22. “400 పార” నినాదానికి విరుద్ధమైన ఫలితం

2024 ఎన్నికల్లో BJP 370కి పైగా, NDA 400కి పైగా సీట్లు సాధిస్తుందని ప్రచారం జరిగింది. కానీ BJP 240 సీట్లకే పరిమితమైంది. దీంతో అంచనాలు, వాస్తవ ఫలితాల మధ్య భారీ తేడా కనిపించింది.

23. మిత్రపక్షాలపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి

2014, 2019లో BJP సొంత మెజారిటీతో ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. కానీ 2024లో TDP, JD(U) వంటి మిత్రపక్షాల మద్దతు కీలకమైంది. దీంతో మోదీ మూడో టర్మ్‌లో 2014–19 తరహా స్వతంత్ర రాజకీయ బలం కొంత తగ్గిందనే విశ్లేషణలు వచ్చాయి.

24. NEET–పేపర్ లీక్ వివాదం

2024 నుంచి పరీక్షల పారదర్శకతపై ఆందోళనలు పెరిగాయి. 2026లో విద్యార్థుల నిరసనలు మరింత పెద్ద రాజకీయ సంక్షోభంగా మారి, విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా చేయాల్సిన పరిస్థితి వచ్చింది. Reuters ప్రకారం, ఇది మోదీ మూడో టర్మ్‌లో అత్యంత తీవ్రమైన రాజకీయ సంక్షోభాల్లో ఒకటిగా మారింది.

25. ప్రజా ఉద్యమాల ముందు వెనక్కి తగ్గాల్సిన సందర్భాలు

భూసేకరణ, వ్యవసాయ చట్టాలు, CAA/NRC వంటి అంశాల్లో భారీ ప్రజా, రాజకీయ వ్యతిరేకత మోదీ ప్రభుత్వానికి పరీక్షగా మారింది. ముఖ్యంగా వ్యవసాయ చట్టాల రద్దు మాత్రం స్పష్టమైన policy rollback. 2026 విశ్లేషణలో కూడా రైతుల ఆందోళన, NRC తదితర సందర్భాలను మోదీ ప్రభుత్వం వెనక్కి తగ్గిన ముఖ్య ఉదాహరణలుగా పేర్కొన్నారు.

చివరి మాట..

25 ఏళ్ల మోదీ ప్రయాణాన్ని కేవలం విజయాల కథగా చూడటం ఎంత తప్పో.. కేవలం వైఫల్యాల కథగా చెప్పడం కూడా అంతే తప్పు.

గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా మొదలైన ప్రస్థానం.. మూడు వరుస లోక్‌సభ విజయాలతో దేశ రాజకీయాల్లో మోదీని అత్యంత శక్తివంతమైన నాయకుడిగా నిలబెట్టింది. అదే సమయంలో 2002 అల్లర్ల వివాదం నుంచి భూసేకరణ, నోట్ల రద్దు, రైతు చట్టాలు, CAA ఆందోళనలు, కోవిడ్ సంక్షోభం, రాష్ట్రాల ఎన్నికల పరాజయాలు, 2024లో BJP మెజారిటీ కోల్పోవడం వరకు ఎన్నో ఎదురుదెబ్బలు కూడా ఆయన ప్రయాణంలో ఉన్నాయి.

అందుకే మోదీ 25 ఏళ్ల రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని ఒక లైన్‌లో చెప్పాలంటే—

“తీసుకున్న ప్రతి నిర్ణయంలో గెలిచిన నాయకుడు కాదు.. ఓడిన తర్వాత కూడా రాజకీయంగా తిరిగి నిలబడిన నాయకుడు.”

2026 అక్టోబర్ 7తో మోదీ గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రి + భారత ప్రధానమంత్రిగా 25 ఏళ్ల నిరంతర రాజకీయ అధికార ప్రస్థానం పూర్తి చేశారు.