దీపావళి కథలు..మీ పిల్లల కోసమైనా తెలుసుకోండి

దీపావళి అంటే దీపాల వరుస. చీకటిని పారద్రోలి వెలుగులు నింపే పండుగ. చెడుపై మంచి సాధించిన విజయానికి ప్రతీక. అయితే దీపావళి వెనుక ఒక్క కథ మాత్రమే లేదు. మన పురాణాల్లో అనేక కథలు ఉన్నాయి. ఒక్కో ప్రాంతంలో ఒక్కో విశ్వాసం, ఒక్కో ఆచారం కనిపిస్తుంది.

పిల్లలు అడిగితే చెప్పడానికి, పెద్దలు తెలుసుకోవడానికి ఈ పండుగ వెనుక ఉన్న విశేషాలు ఆసక్తికరంగానే ఉంటాయి.

రాముడు అయోధ్యకు తిరిగొచ్చిన రోజే దీపావళా?

దీపావళి గురించి చెప్పగానే చాలామందికి గుర్తొచ్చే కథ రామాయణం.

రాముడు 14 ఏళ్ల అరణ్యవాసం పూర్తి చేసుకుని, రావణుడిని సంహరించి, సీతమ్మతో కలిసి అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చాడని రామాయణ కథనం చెబుతుంది. తమ ప్రియమైన రాముడు తిరిగి వస్తున్నాడన్న ఆనందంతో అయోధ్య ప్రజలు నగరమంతా దీపాలు వెలిగించి స్వాగతం పలికారని సంప్రదాయ కథనం.

ఆ వెలుగుల వరుసే దీపావళి పండుగకు ప్రతీకగా ఉత్తర భారతదేశంలో విస్తృతంగా చెప్పుకుంటారు.

అంటే రాముడి రాక కేవలం ఒక రాజు తిరిగి వచ్చిన సందర్భం మాత్రమే కాదు. కష్టాలపై విజయం, ధర్మం తిరిగి నిలబడటం, చీకటి తర్వాత వెలుగు రావడం అనే సందేశాన్ని కూడా అందిస్తుంది.

దక్షిణ భారతదేశంలో నరకాసురుడి కథకు ఎందుకంత ప్రాధాన్యం?

మన తెలుగు రాష్ట్రాలతో పాటు దక్షిణ భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో దీపావళికి నరకాసుర వధ కథకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.

పురాణ కథనం ప్రకారం నరకాసురుడు ప్రజలను, దేవతలను తీవ్రంగా ఇబ్బంది పెట్టేవాడు. అతని అకృత్యాలు పెరిగిపోవడంతో శ్రీకృష్ణుడు అతడిని సంహరించేందుకు యుద్ధం చేశాడు. ఈ యుద్ధంలో సత్యభామ కూడా కీలక పాత్ర పోషించినట్లు కొన్ని పురాణ సంప్రదాయాలు చెబుతాయి.

చివరకు నరకాసురుడు సంహరించబడటంతో ప్రజలకు విముక్తి లభించింది. ఆ విజయానికి గుర్తుగా నరక చతుర్దశిని జరుపుకుంటారు.

అందుకే దీపావళి ముందు రోజు తెల్లవారుజామున నరక చతుర్దశి సందర్భంగా నూనెతో తలంటు స్నానం చేయడం, కొత్త దుస్తులు ధరించడం, దీపాలు వెలిగించడం వంటి ఆచారాలు కనిపిస్తాయి.

ఇక్కడ మనం గుర్తుపెట్టుకోవాల్సిన విషయం ఏమిటంటే.. దక్షిణ భారతదేశంలో నరకాసుర వధ కథకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటే, ఉత్తర భారతదేశంలో రాముడి అయోధ్యకు తిరిగి రావడాన్ని ప్రధానంగా గుర్తుచేసుకుంటారు.

లక్ష్మీదేవికి దీపావళితో ఉన్న సంబంధం ఏమిటి?

ఇక దీపావళి అంటే చాలామందికి ముందుగా గుర్తొచ్చేది లక్ష్మీపూజ.

సంపద, సౌభాగ్యం, ఐశ్వర్యానికి ప్రతీకగా లక్ష్మీదేవిని కొలుస్తారు. దీపావళి అమావాస్య రాత్రి ఇళ్లను శుభ్రం చేసి, దీపాలు వెలిగించి, లక్ష్మీదేవిని పూజించడం అనేక హిందూ కుటుంబాల్లో ప్రధాన ఆచారం.

పురాణాల్లో చెప్పుకునే సముద్ర మథనం కథలో లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భావానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. దేవతలు, అసురులు అమృతం కోసం క్షీరసాగరాన్ని మథించినప్పుడు లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భవించిందని భాగవత పురాణ సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఆమెను విష్ణుమూర్తి తన సహధర్మచారిణిగా స్వీకరించాడు.

అందుకే లక్ష్మీదేవిని సంపదకు మాత్రమే కాకుండా శుభం, సౌభాగ్యం, సమృద్ధికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.

దీపావళి రోజు లక్ష్మీపూజ చేయడం వెనుక కూడా ఇదే విశ్వాసం ఉంది. ఇంట్లో సుఖసంతోషాలు, కుటుంబంలో శాంతి, సంపద, ఆరోగ్యం ఉండాలని భక్తులు ప్రార్థిస్తారు.

అయితే లక్ష్మీపూజ అంటే కేవలం డబ్బు రావాలని కోరుకోవడం మాత్రమే కాదు. సంపదను ధర్మబద్ధంగా సంపాదించడం, పొదుపుగా వినియోగించడం, ఇతరులకు సహాయం చేయడం కూడా లక్ష్మీ ఆరాధనలోని విస్తృతమైన సందేశంగా భావించవచ్చు.

దీపావళి ఐదు రోజుల పండుగ.. ఒక్కో రోజుకు ఒక్కో ప్రత్యేకత!

చాలామంది దీపావళి అంటే ఒకరోజు పండుగ అనుకుంటారు. కానీ సంప్రదాయంగా ఇది ఐదు రోజుల వేడుకగా జరుపుకునే ప్రాంతాలు చాలా ఉన్నాయి.

1. ధనత్రయోదశి (ధన్‌తేరస్):

ఈ రోజున సంపద, ఆరోగ్యానికి ప్రతీకలుగా లక్ష్మీదేవి, ధన్వంతరి తదితర దేవతలను ఆరాధిస్తారు. బంగారం, వెండి లేదా కొత్త వస్తువులు కొనుగోలు చేయడం కొన్ని ప్రాంతాల్లో శుభప్రదంగా భావిస్తారు.

2. నరక చతుర్దశి:

నరకాసురుడి సంహారాన్ని గుర్తుచేసుకునే రోజు. తెల్లవారుజామున నూనెతో తలంటు స్నానం చేయడం, కొత్త దుస్తులు ధరించడం, దీపాలు వెలిగించడం వంటి ఆచారాలు ఉంటాయి.

3. అమావాస్య – ప్రధాన దీపావళి:

ఈ రోజే అనేక ప్రాంతాల్లో లక్ష్మీపూజకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఇంటి ముందు దీపాలు, రంగవల్లులు, పూజలు, కుటుంబ సభ్యులతో వేడుకలు నిర్వహిస్తారు.

4. బలిపాడ్యమి లేదా గోవర్ధన పూజ:

ప్రాంతాన్ని బట్టి ఈ రోజును బలిప్రతిపదగా లేదా గోవర్ధన పూజగా జరుపుకుంటారు. వామనావతారం, బలి చక్రవర్తి కథకు కొన్ని ప్రాంతాల్లో ప్రాధాన్యం ఉంటే, ఉత్తర భారతదేశంలో శ్రీకృష్ణుడి గోవర్ధన గిరి కథను గుర్తుచేసుకుంటారు.

5. భాయ్ దూజ్:

అన్నాచెల్లెళ్లు, అక్కాతమ్ముళ్ల మధ్య ప్రేమానుబంధాలకు ప్రతీకగా ఈ రోజును జరుపుకుంటారు. సోదరీమణులు సోదరులకు తిలకం పెట్టి వారి క్షేమాన్ని కోరుకుంటారు.

ఇలా ఒక్కో రోజుకు ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉండటంతో దీపావళి కేవలం దీపాలు వెలిగించే పండుగ మాత్రమే కాదని అర్థమవుతుంది.

దీపావళి రోజు ముత్తైదువులు చేసే నోములకు ఎందుకంత ప్రాధాన్యం?

మన తెలుగు సంప్రదాయాల్లో పండుగల సమయంలో నోములు, వ్రతాలు, పూజలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. దీపావళి సందర్భంలో కూడా కొన్ని కుటుంబాలు మహిళలతో ప్రత్యేక నోములు, వ్రతాలు ఆచరింపజేస్తాయి.

ముఖ్యంగా కుటుంబ క్షేమం, భర్త ఆయురారోగ్యం, పిల్లల అభివృద్ధి, ఇంట్లో సుఖసంతోషాలు ఉండాలని ముత్తైదువులు ప్రార్థిస్తారు.

ఇక్కడ ఒక విషయం గమనించాలి. ప్రతి ప్రాంతంలో, ప్రతి కుటుంబంలో ఒకే రకమైన దీపావళి నోము ఉండదు. కుటుంబ సంప్రదాయం, ప్రాంతీయ ఆచారం, పూజా విధానం ఆధారంగా నోముల పేర్లు, కథలు, పద్ధతులు మారుతూ ఉంటాయి.

కొన్ని వ్రతాల్లో పసుపు, కుంకుమ, పూలు, పండ్లు, అక్షింతలు సమర్పిస్తారు. మరికొన్ని ఆచారాల్లో వ్రతకథ వింటారు, ముత్తైదువులకు తాంబూలం అందిస్తారు. పూజ ముగిసిన తర్వాత హారతి ఇచ్చి కుటుంబ సభ్యుల క్షేమాన్ని కోరుకుంటారు.

అయితే ఈ నోముల వెనుక ఉన్న ప్రధాన భావం కుటుంబ ఐక్యత, శ్రేయస్సు, దైవభక్తి, సౌభాగ్యం కోసం ప్రార్థించడం.

పూజారి చదివే మంత్రాల్లో అసలు అర్థం ఏమిటి?

పండుగ రోజు పూజారి ఇంటికి వచ్చి మంత్రాలు చదువుతుంటే చాలామంది భక్తితో వింటారు. కానీ ఆ మంత్రాల అర్థం ఏమిటని ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా?

మంత్రాలు అంటే కేవలం సంస్కృత పదాల సమాహారం కాదు. వాటిలో ప్రార్థన, కృతజ్ఞత, శాంతి, శుభం కోరుకునే భావాలు ఉంటాయి.

1. ఓం శ్రీం మహాలక్ష్మ్యై నమః

ఈ మంత్రం లక్ష్మీదేవిని స్మరిస్తూ చేసే నమస్కారం.

అర్థం: ఓ మహాలక్ష్మీదేవీ! మీకు నమస్కరిస్తున్నాను. మా ఇంట్లో శుభం, శాంతి, సౌభాగ్యం కలగాలని ప్రార్థిస్తున్నాను.

2. ఓం గం గణపతయే నమః

ఏ శుభకార్యమైనా ముందుగా వినాయకుడిని ప్రార్థించడం మన సంప్రదాయం.

అర్థం: విఘ్నాలను తొలగించే గణపతీ! మా పనులు ఎలాంటి ఆటంకాలు లేకుండా సజావుగా సాగాలని ఆశీర్వదించండి.

3. ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః

పూజల చివర తరచుగా వినిపించే శాంతి మంత్రాల్లో ఈ పదాలు ఉంటాయి.

అర్థం: మనకు, మన కుటుంబానికి, సమాజానికి శాంతి కలగాలి. ప్రకృతిలోనూ, మన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచంలోనూ శాంతి నెలకొనాలి.

4. అసతో మా సద్గమయ.. తమసో మా జ్యోతిర్గమయ..

ఇది ఉపనిషత్తుల్లోని ప్రసిద్ధ ప్రార్థన.

అర్థం:

అసత్యం నుంచి సత్యం వైపు నడిపించు.

చీకటి నుంచి వెలుగు వైపు నడిపించు.

అజ్ఞానం నుంచి జ్ఞానం వైపు నడిపించు.

దీపావళి భావానికి ఈ ప్రార్థన ఎంతో చక్కగా సరిపోతుంది. అయితే ఇది దీపావళికి మాత్రమే ప్రత్యేకమైన మంత్రం కాదు. ఇది విశాలమైన ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందించే ఉపనిషత్తు ప్రార్థన.

ఇంట్లో ఎన్ని దీపాలు వెలిగించినా మనసులో ద్వేషం ఉంటే ప్రయోజనం ఏమిటి? ఎంత సంపద ఉన్నా పక్కవారికి సహాయం చేసే మనసు లేకపోతే ఆ సంపదకు అర్థం ఏమిటి?
రాముడి కథ ధర్మాన్ని నేర్పుతుంది. నరకాసురుడి కథ చెడుపై మంచి విజయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. లక్ష్మీపూజ సంపదతో పాటు శ్రేయస్సు విలువను చెబుతుంది. బలి చక్రవర్తి కథ దానం, వినయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.
అందుకే దీపావళి అనేది ఒకరోజు జరిగే సంబరం మాత్రమే కాదు. తరతరాలకు మంచి విలువలను అందించే పండుగ.
ఈసారి మీ ఇంట్లో పిల్లలు దీపావళి ఎందుకు జరుపుకుంటామని అడిగితే.. కేవలం లక్ష్మీపూజ చేస్తామని చెప్పకండి. రాముడి కథ చెప్పండి. నరకాసురుడి కథ చెప్పండి. దీపాల వెనుక ఉన్న సందేశాన్ని వివరించండి.
ఎందుకంటే పండుగను జరుపుకోవడం ఎంత ముఖ్యమో.. ఆ పండుగ వెనుక ఉన్న సంస్కృతి, సంప్రదాయాలను తరువాతి తరాలకు అందించడం కూడా అంతే ముఖ్యం.
దీపం వెలిగించడమే కాదు.. జ్ఞానాన్ని కూడా వెలిగిద్దాం. అదే దీపావళి అసలైన సందేశం!