ఒక్కో రోజు ఒక్కో స్పెషల్!

బతుకమ్మ ఉయ్యాలో.. తెలంగాణ పల్లెల్లో పూల జాతర షురూ! తొమ్మిది రోజులు ఆడబిడ్డలదే హవా!

తంగేడు పూలు.. గునుగు పూలు.. గునుగు పూలకు తోడుగా బంతి, చామంతి.. వాటన్నిటినీ అందంగా పేర్చి మధ్యలో గౌరమ్మను పెట్టి.. చుట్టూ ఆడబిడ్డలంతా చేరి గొంతెత్తి పాటందుకుంటే.. ఆ సందడే వేరు! “బతుకమ్మ బతుకమ్మ ఉయ్యాలో.. బంగారు బతుకమ్మ ఉయ్యాలో..” అంటూ పల్లెపల్లెనా పాటలు మార్మోగుతుంటే తెలంగాణ నేల పులకించిపోతది. ఇంటిముందు ముగ్గులు, చేతినిండా పూలు, నోటినిండా పాటలు, మనసునిండా సంతోషాలు.. ఇదే బతుకమ్మ పండుగ అసలు సిసలు అందం!

తెలంగాణ అంటే బతుకమ్మ.. బతుకమ్మ అంటే తెలంగాణ! పండుగ వచ్చిందంటే చాలు.. పల్లెల్లో ఆడబిడ్డల హడావుడి మామూలుగా ఉండదు. ఏ ఇంట్లో చూసినా పూల ముచ్చట్లు.. ఏ వీధిలో చూసినా బతుకమ్మ పాటలు.. చెరువు గట్టు దగ్గరికి పోతే రంగురంగుల పూలతో పేర్చిన బతుకమ్మలు కనువిందు చేస్తయ్. అసలు ఈ బతుకమ్మ పండుగ ఎందుకు జరుపుకుంటరు? తొమ్మిది రోజుల పాటు ఏం చేస్తరు? ఒక్కో రోజుకు ఉన్న ప్రత్యేకత ఏంటి? ఈ పూల పండుగ వెనుక ఉన్న కథేంది? రండి.. తెలంగాణ యాసలోనే బతుకమ్మ ముచ్చట్లు తెలుసుకుందాం!

బతుకమ్మ అంటే పూల పండుగే కాదు.. తెలంగాణ ఆడబిడ్డల ఆత్మగౌరవం!

బతుకమ్మ అనగానే చాలామందికి పూలతో పేర్చిన బతుకమ్మ, ఆడబిడ్డల ఆటపాటలే గుర్తుకొస్తయ్. కానీ ఈ పండుగలో అంతకంటే పెద్ద ముచ్చటే ఉంది. ప్రకృతితో మనకున్న అనుబంధం, ఆడబిడ్డల ఐక్యత, పల్లె జీవితం, తరతరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయాలు.. అన్నీ కలిస్తేనే బతుకమ్మ!

వానాకాలం చివర్లో తెలంగాణ పొలాల గట్ల మీద, బీడు భూముల్లో, చెరువుల చుట్టుపక్కల రకరకాల పూలు విరబూస్తయ్. తంగేడు, గునుగు, గుమ్మడి పూలు, బంతి, చామంతి.. ఇలా ఏ పూలు దొరికితే ఆ పూలను సేకరించి బతుకమ్మను పేర్చుతరు. పూలను అందంగా ఒకదాని మీద ఒకటి పేర్చి గోపురంలా తయారు చేస్తరు. పసుపుతో గౌరమ్మను చేసి బతుకమ్మ పైన పెడతరు.

సాయంత్రం అయిందంటే చాలు.. ఇంటింటి నుంచి ఆడబిడ్డలు బతుకమ్మలను తీసుకొస్తరు. ఒకచోట చేరి చప్పట్లు కొడుతూ, వలయంగా తిరుగుతూ పాటలు పాడుతరు. ఆ పాటల్లో అమ్మవారి స్తోత్రాలే కాదు.. పల్లె జీవితం, కుటుంబ బంధాలు, ఆడబిడ్డల మనసులోని మాటలు కూడా వినిపిస్తయ్.

అందుకే బతుకమ్మ అంటే పూలతో చేసే పూజ మాత్రమే కాదు.. తెలంగాణ సంస్కృతిని తరతరాలకు అందించే ఒక పెద్ద వేదిక!

అసలు బతుకమ్మ పండుగ ఎందుకు జరుపుకుంటరు?

తెలంగాణలో బతుకమ్మను ప్రధానంగా గౌరీదేవి ఆరాధనగా జరుపుకుంటరు. కుటుంబాలు చల్లగా ఉండాలని, పంటలు బాగా పండాలని, ఇంటిల్లిపాది సుఖసంతోషాలతో జీవించాలని అమ్మవారిని ప్రార్థిస్తరు.

వానలు పడి చెరువులు నిండే కాలం.. పొలాలు పచ్చబడే సమయం.. ప్రకృతి కొత్త అందాలు సంతరించుకునే వేళ ఈ పండుగ వస్తది. ప్రకృతి ఇచ్చిన పూలతోనే అమ్మవారిని పూజించడం ఈ పండుగలోని ప్రత్యేకత.

మరో ముఖ్యమైన విషయం ఏంటంటే.. బతుకమ్మ ఆడటానికి పెద్ద పెద్ద ఏర్పాట్లు అవసరం లేదు. పూలు, ఒక చిన్న బతుకమ్మ, నలుగురు ఆడబిడ్డలు ఉంటే చాలు.. పండుగ మొదలైనట్టే! పల్లెల్లో అయితే వీధి వీధికీ బతుకమ్మ సందడి కనిపిస్తది. పట్టణాల్లో కాలనీలన్నీ ఒక్కచోట చేరి పండుగ చేసుకుంటయ్.

పుట్టింటికి వచ్చిన ఆడబిడ్డలు, అత్తవారింట్లో ఉన్న కోడళ్లు, చిన్నపిల్లలు, పెద్దవాళ్లు.. అందరూ కలిసే పండుగ చేసుకోవడం బతుకమ్మలోని గొప్పదనం. మనుషుల మధ్య దూరాలు తగ్గించి, బంధాలను దగ్గర చేసే పండుగ ఇది.

తొమ్మిది రోజుల బతుకమ్మ.. ఒక్కో రోజు ఒక్కో స్పెషల్!

బతుకమ్మ పండుగ సాధారణంగా తొమ్మిది రోజుల పాటు జరుగుతది. ఒక్కో రోజుకు ఒక్కో పేరు, ఒక్కో నైవేద్యం, ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉంటయ్. మొదటి రోజు నుంచి చివరి రోజు దాకా పూల సందడి తగ్గేదే ఉండదు.

1. ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ

పండుగకు ఇదే తొలి అడుగు!

మహాలయ అమావాస్య రోజున ఎంగిలిపూల బతుకమ్మతో సంబురాలు మొదలవుతయ్. పూలు సేకరించి బతుకమ్మను పేర్చి గౌరమ్మను పూజిస్తరు. నువ్వులు, బియ్యపు పిండి వంటి పదార్థాలతో నైవేద్యం సమర్పించే ఆచారం ఉంది.

ఇంటింటా పండుగ వాతావరణం మొదలవుతది. ఆడబిడ్డలంతా కలిసి పాటలు పాడుతూ బతుకమ్మను ఆడిస్తరు.

2. అటుకుల బతుకమ్మ

అటుకుల నైవేద్యం.. ఆటపాటల సందడి!

రెండో రోజు అటుకులు, బెల్లం వంటి పదార్థాలతో నైవేద్యం తయారుచేసి అమ్మవారికి సమర్పిస్తరు. సాయంత్రం బతుకమ్మలను పేర్చి చుట్టూ చేరి పాటలు పాడుతరు.

పల్లెల్లో చిన్నపిల్లలు కూడా పెద్దవాళ్లతో కలిసి బతుకమ్మ ఆట నేర్చుకుంటరు. సంప్రదాయం ఒక తరం నుంచి ఇంకో తరానికి ఇట్లనే అందుతది.

3. ముద్దపప్పు బతుకమ్మ

ముద్దపప్పు, పాలు, బెల్లంతో నైవేద్యం!

మూడో రోజు ముద్దపప్పు, పాలు, బెల్లం వంటి పదార్థాలను నైవేద్యంగా సమర్పించే ఆచారం ఉంది. పూలతో బతుకమ్మను అందంగా పేర్చి గౌరమ్మకు పూజలు చేస్తరు.

ఈ రోజు కూడా పాటలే ప్రధాన ఆకర్షణ. ఒక్కో ప్రాంతంలో ఒక్కో రకమైన జానపద పాటలు వినిపిస్తయ్.

4. నానబియ్యం బతుకమ్మ

నానబెట్టిన బియ్యంతో నైవేద్యం!

నాలుగో రోజు నానబెట్టిన బియ్యాన్ని నైవేద్యంగా సమర్పిస్తరు. పూజలు ముగిసిన తర్వాత ఆడబిడ్డలంతా కలిసి బతుకమ్మ ఆడుతరు.

బతుకమ్మ పండుగలో ఆహార పదార్థాలకు కూడా ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఇంట్లో తయారుచేసిన నైవేద్యాన్ని పంచుకోవడం ద్వారా అందరూ కలిసి పండుగ చేసుకుంటరు.

5. అట్ల బతుకమ్మ

అట్ల నైవేద్యం.. ఆడబిడ్డల సందడి!

ఐదో రోజు అట్లను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తరు. పూలతో బతుకమ్మను పేర్చి పూజలు చేస్తరు. సాయంత్రం పాటలు పాడుతూ చప్పట్లు కొడుతూ ఆడుతరు.

అప్పటికే పండుగ ఊపందుకుంటది. రోజూ కలిసే మహిళలు మాత్రమే కాదు.. దూరంగా ఉండే బంధువులు కూడా పండుగ కోసం కలుసుకుంటరు.

6. అలిగిన బతుకమ్మ

ఆచారంలో ప్రత్యేకమైన రోజు!

ఆరో రోజు అలిగిన బతుకమ్మగా పిలుస్తరు. ఈ రోజుకు సంబంధించిన ఆచారాలు ప్రాంతాన్ని బట్టి మారవచ్చు. బతుకమ్మను పూజించే విధానంలోనూ స్థానిక సంప్రదాయాలకు ప్రాధాన్యం ఉంటది.

తెలంగాణలో ఒకే పండుగను ఊరూరా కొద్దికొద్దిగా భిన్నంగా జరుపుకోవడం మన జానపద సంస్కృతిలోని ప్రత్యేకత.

7. వేపకాయల బతుకమ్మ

వేపకాయల ఆకారంలో నైవేద్యం!

ఏడో రోజు వేపకాయలను పోలిన ఆకారంలో తయారుచేసిన వంటకాలను నైవేద్యంగా సమర్పించే ఆచారం ఉంది. బతుకమ్మ చుట్టూ చేరి పాటలు పాడుతూ సంబురాలు చేసుకుంటరు.

పండుగలో పూల అలంకరణతో పాటు ఇంటి వంటకాలు, స్థానిక ఆచారాలు కూడా ప్రత్యేకతను తీసుకొస్తయ్.

8. వెన్నముద్దల బతుకమ్మ

వెన్నముద్దలతో అమ్మవారికి నైవేద్యం!

ఎనిమిదో రోజు వెన్న లేదా వెన్నతో చేసిన ముద్దలను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తరు. తొమ్మిదో రోజు సద్దుల బతుకమ్మకు ముందు వచ్చే ఈ రోజు కూడా పూజలు, పాటలతో సాగుతది.

పండుగ చివరి ఘట్టానికి ఊరు సిద్ధమవుతది. పూల సేకరణ, బతుకమ్మ పేర్చే ఏర్పాట్లు మరింత జోరందుకుంటయ్.

9. సద్దుల బతుకమ్మ

ఇదే పండుగలో అసలైన హైలైట్!

తొమ్మిదో రోజు సద్దుల బతుకమ్మను అత్యంత వైభవంగా జరుపుకుంటరు. పెద్ద పెద్ద బతుకమ్మలు పేర్చి, పసుపుతో గౌరమ్మను తయారుచేసి పూజిస్తరు. ఐదు రకాల సద్దులు తయారుచేసి నైవేద్యంగా సమర్పించే సంప్రదాయం ఉంది.

సాయంత్రం ఆడబిడ్డలంతా ఒకచోట చేరి పాటలు పాడుతూ బతుకమ్మ ఆడుతరు. తర్వాత ఊరేగింపుగా చెరువు దగ్గరకు వెళ్లి బతుకమ్మలను నిమజ్జనం చేస్తరు. పాటలు, పూలు, సంబురాలతో తొమ్మిది రోజుల పండుగకు ఘనంగా ముగింపు పలుకుతరు.

గమనిక: బతుకమ్మ పేర్లు, నైవేద్యాల వివరాలు ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలను బట్టి కొద్దిగా మారవచ్చు. పండుగ తేదీలు ప్రతి సంవత్సరం తెలుగు పంచాంగాన్ని బట్టి నిర్ణయించబడతయ్.

తంగేడు, గునుగు పూలకే ఎందుకంత డిమాండ్?

బతుకమ్మ వచ్చిందంటే పూల మార్కెట్లలో సందడి మొదలవుతది. ముఖ్యంగా తంగేడు, గునుగు పూలకు మంచి గిరాకీ ఉంటది. పల్లెల్లో అయితే మహిళలు పొలాల గట్ల దగ్గరికి వెళ్లి పూలు సేకరిస్తరు. పట్టణాల్లో మాత్రం మార్కెట్లలో పూలు కొనుక్కొని బతుకమ్మను పేర్చుకుంటరు.

బతుకమ్మను పేర్చడం కూడా ఒక కళే! కింద పెద్ద పూల వరుస, దాని మీద మరో వరుస.. ఇట్ల రంగురంగుల పూలను క్రమంగా పేర్చి పైకి వెళ్లేకొద్దీ చిన్నగా చేస్తరు. మధ్యలో గౌరమ్మను పెట్టి పసుపు, కుంకుమలతో అలంకరిస్తరు. బతుకమ్మ ఎంత అందంగా పేర్చామన్నదానిపై మహిళలు సరదాగా ముచ్చట్లు పెట్టుకుంటరు.

ఇందులో మరో ముఖ్యమైన అంశం ప్రకృతి. పల్లెల్లో సహజంగా పూసే పూలను ఉపయోగించడం వల్ల స్థానిక మొక్కలతో ప్రజలకు ఉన్న అనుబంధం కనిపిస్తది. పూలను సేకరించేటప్పుడు మొక్కలకు నష్టం కలగకుండా చూసుకోవడం, నిమజ్జనం తర్వాత చెరువుల్లో ప్లాస్టిక్, ఇతర చెత్త వేయకుండా ఉండటం కూడా మనందరి బాధ్యత.

బతుకమ్మ పాటల్లోనే తెలంగాణ పల్లె జీవితం!

బతుకమ్మ పాటలు వినడానికి ఎంత మధురంగా ఉంటయో.. వాటిలోని భావాలు అంత లోతుగా ఉంటయ్. గౌరమ్మను స్తుతించే పాటలతో పాటు కుటుంబ బంధాలు, అన్నాచెల్లెళ్ల అనుబంధం, అత్తింటి జీవితం, పుట్టింటి మమకారం వంటి అంశాలు కూడా జానపద గీతాల్లో కనిపిస్తయ్.

ఒకరు పాట మొదలుపెడితే మిగతావాళ్లు అందుకుంటరు. చప్పట్లు కొడుతూ వలయంగా తిరుగుతూ ఆడుతరు. పెద్దవాళ్లు పాడిన పాటలను చిన్నవాళ్లు నేర్చుకుంటరు. పుస్తకాల్లో రాయకపోయినా, తరతరాలుగా నోటి మాటగా ఈ పాటలు బతుకుతూ వస్తున్నయ్.

అందుకే బతుకమ్మ పాటలు కేవలం పండుగ పాటలు కావు. అవి తెలంగాణ పల్లెల చరిత్రను, ప్రజల భావోద్వేగాలను, జీవన విధానాన్ని మోసుకొచ్చే జానపద సంపద.

బతుకమ్మ చరిత్ర ఏంటి? ఎప్పటి నుంచి జరుపుకుంటున్నారు?

బతుకమ్మ ఎప్పుడు మొదలైందనే ప్రశ్నకు ఖచ్చితమైన సంవత్సరం చెప్పడం కష్టం. ఈ పండుగకు సంబంధించిన సంప్రదాయాలు చాలా కాలంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలో కొనసాగుతున్నాయి. గౌరీదేవి ఆరాధన, ప్రకృతి పూజ, వర్షాకాలం తర్వాత పూలతో వేడుక చేసుకోవడం వంటి అంశాలతో బతుకమ్మకు అనుబంధం ఉంది.

బతుకమ్మ గురించి ప్రజల్లో అనేక జానపద కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. వాటిలో ఒక ప్రసిద్ధ కథ ప్రకారం లక్ష్మీదేవి బతుకమ్మగా జన్మించిందని చెబుతారు. మరికొన్ని కథల్లో గౌరమ్మను పూజిస్తూ ఆమెకు జీవం, ఆరోగ్యం, శుభం కలగాలని ప్రార్థించే భావన కనిపిస్తది. అయితే ఈ కథలన్నీ పండుగకు సంబంధించిన ప్రజా విశ్వాసాలు; బతుకమ్మ ప్రారంభమైన ఖచ్చితమైన కాలాన్ని నిర్ధారించే చారిత్రక ఆధారాలుగా చూడకూడదు.

కాలక్రమంలో బతుకమ్మ తెలంగాణ ప్రత్యేక సాంస్కృతిక గుర్తింపుగా ఎదిగింది. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత రాష్ట్ర పండుగగా మరింత ప్రాధాన్యం పొందింది. ఇప్పుడు హైదరాబాద్‌ నుంచి జిల్లాల వరకు, విదేశాల్లోని తెలంగాణ సంఘాల వరకు బతుకమ్మ వేడుకలు ఘనంగా నిర్వహిస్తున్నారు.

చెరువు గట్టుపై బతుకమ్మ సందడి.. చూడడానికి రెండు కళ్లూ చాలవు!

సాయంత్రం వేళ.. ఆకాశంలో సూర్యుడు నెమ్మదిగా అస్తమిస్తుంటే.. చెరువు గట్టు దగ్గర రంగురంగుల బతుకమ్మలు వరుసగా కనిపిస్తయ్. కొత్త బట్టలు వేసుకున్న ఆడబిడ్డలు, పూలతో అలంకరించిన బతుకమ్మలు, చప్పట్లతో మారుమోగే పాటలు.. ఆ దృశ్యం చూడడానికి రెండు కళ్లూ చాలవు!

ఒకచోట చిన్నపిల్లల ఆటలు.. ఇంకోచోట పెద్దవాళ్ల పాటలు.. మరోవైపు బతుకమ్మలను అందంగా పేర్చే హడావుడి. బతుకమ్మ పండుగలో ఎవరి హోదా, ఎవరి స్థాయి అన్న తేడా లేకుండా అందరూ కలిసిపోతరు. ఇదే ఈ పండుగలోని అసలైన అందం.

సద్దుల బతుకమ్మ రోజు ఈ సందడి మరింత పెరుగుతది. పెద్ద బతుకమ్మలను ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్తరు. పాటలు పాడుతూ చెరువు దగ్గరకు చేరుకుంటరు. సంప్రదాయం ప్రకారం పూజలు చేసి నిమజ్జనం చేస్తరు. ఆ క్షణంలో పండుగ ముగిసినా, ఆ పాటల జ్ఞాపకాలు మాత్రం మనసుల్లో మిగిలిపోతయ్.

బతుకమ్మ అంటే తెలంగాణ బతుకు పాట!

బతుకమ్మలో పూలున్నయ్.. పాటలున్నయ్.. పూజలున్నయ్.. పల్లె పరిమళాలున్నయ్. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా మనుషులను కలిపే ఆత్మీయత ఉన్నది. పుట్టింటి మమకారాన్ని గుర్తు చేస్తది. ప్రకృతికి కృతజ్ఞత చెప్పడం నేర్పిస్తది. ఆడబిడ్డల ఐక్యతను చాటుతది. మన సంస్కృతిని తర్వాతి తరాలకు అందిస్తది.

పండుగ తొమ్మిది రోజులే అయినా.. దాని సందడి తెలంగాణ గుండెల్లో ఏడాది పొడవునా బతికే ఉంటది.

తంగేడు పూలు విరిస్తే బతుకమ్మ మొదలైనట్టే.. ఆడబిడ్డల గొంతుల్లో “ఉయ్యాలో” వినిపిస్తే తెలంగాణ పల్లె పరవశించినట్టే!

బతుకమ్మ బతుకమ్మ ఉయ్యాలో.. బంగారు బతుకమ్మ ఉయ్యాలో!